Thông tư 152 (dự thảo) đang được xem là một bước ngoặt lớn trong hệ thống quy định kế toán dành cho hộ kinh doanh, với lộ trình dự kiến áp dụng chính thức từ năm 2026. Khác với các quy định trước đây vốn đơn giản hóa việc ghi chép, dự thảo mới này yêu cầu các hộ kinh doanh phải thực hiện hạch toán hàng tồn kho, nguyên vật liệu một cách chi tiết và bài bản, gần tiệm cận với mô hình doanh nghiệp. Đây là thay đổi mang tính chiến lược mà mọi hộ kinh doanh đều phải quan tâm và chuẩn bị ngay từ bây giờ để tránh các rủi ro pháp lý về thuế và tối ưu hóa quy trình vận hành.
Thông tư 152 là gì? Những thay đổi cốt lõi hộ kinh doanh phải nắm vững
Thông tư 152 là dự thảo quy định mới của Bộ Tài chính (BTC), dự kiến thay thế hoặc bổ sung các quy chế hiện hành, yêu cầu hộ kinh doanh phải quản lý chặt chẽ “khoản 152” (nguyên liệu, vật liệu) và hàng tồn kho thông qua hệ thống sổ sách kế toán chi tiết hơn.
Giải mã Dự thảo Thông tư 152 của Bộ Tài chính (BTC)
Dự thảo hướng tới việc minh bạch hóa dòng tiền và hàng hóa của hộ kinh doanh, tạo tiền đề cho việc quản lý thuế GTGT và TNCN chính xác dựa trên số liệu thực tế thay vì khoán hay ước lượng.
Tại vnpthkd.com, chúng tôi nhận thấy rằng xu hướng của Bộ Tài chính (BTC) là từng bước chuyên nghiệp hóa khu vực kinh tế hộ. Nếu trước đây, các hộ kinh doanh cá thể thường được “ưu ái” với các chế độ kế toán siêu đơn giản, thì Dự thảo Thông tư 152 báo hiệu một kỷ nguyên mới về sự minh bạch. Quy định này không chỉ dừng lại ở việc ghi chép doanh thu mà còn đi sâu vào chi phí đầu vào và quy trình luân chuyển hàng hóa.
Điểm mới quan trọng nhất: Bắt buộc hạch toán hàng tồn kho, nguyên vật liệu
Điểm cốt yếu của Thông tư 152 là yêu cầu hạch toán chi tiết quá trình nhập – xuất – tồn của nguyên vật liệu (tương tự tài khoản 152 trong doanh nghiệp) để xác định chi phí hợp lý.
Trước đây, nhiều hộ kinh doanh thường bỏ qua khâu quản lý nguyên vật liệu hoặc chỉ ghi chép sơ sài. Tuy nhiên, theo tinh thần của quy định mới, việc quản lý tồn kho sẽ trở thành bắt buộc. Bạn sẽ cần phải chứng minh được nguồn gốc hàng hóa đầu vào, thời điểm nhập kho, và số lượng thực tế sử dụng để tạo ra doanh thu. Điều này đòi hỏi sự chính xác cao độ trong cách hạch toán, không được phép ghi chép đối phó.
So sánh với quy định hiện hành (Thông tư 88/2021/TT-BTC)
Thông tư 152 nâng cao tiêu chuẩn quản lý so với Thông tư 88, chuyển từ việc chỉ tập trung vào doanh thu sang quản lý cả dòng hàng và chi phí tồn kho.
Để giúp quý khách hàng dễ hình dung, chúng tôi lập bảng so sánh dưới đây:
| Tiêu chí | Thông tư 88/2021/TT-BTC | Dự thảo Thông tư 152 (Dự kiến) |
|---|---|---|
| Trọng tâm | Quản lý Doanh thu (Sổ S1a HKD) | Quản lý Doanh thu & Tồn kho (S2a HKD, khoản 152) |
| Hạch toán kho | Khuyến khích, không quá khắt khe | Bắt buộc chi tiết nhập – xuất – tồn |
| Chứng từ | Hóa đơn bán hàng là chính | Yêu cầu đầy đủ hóa đơn đầu vào, phiếu nhập/xuất |
| Mức độ phức tạp | Đơn giản, thủ công được | Phức tạp, khuyến khích dùng phần mềm (như Sapo) |
Lộ trình áp dụng dự kiến từ ngày 01/01/2026
Các hộ kinh doanh có khoảng thời gian chuyển tiếp để làm quen với quy trình mới trước khi quy định chính thức có hiệu lực vào đầu năm 2026.
Mặc dù năm 2026 mới áp dụng, nhưng việc thay đổi thói quen ghi chép kế toán không thể thực hiện trong một sớm một chiều. Ngay từ bây giờ, các hộ kinh doanh cần tìm hiểu về cách hạch toán mới, làm quen với các mẫu sổ như S2a HKD (Sổ chi tiết vật liệu, dụng cụ, sản phẩm, hàng hóa) để không bị bỡ ngỡ khi cơ quan thuế kiểm tra.
Vì sao mọi hộ kinh doanh phải đặc biệt quan tâm đến Thông tư 152?
Việc tuân thủ Thông tư 152 không chỉ là nghĩa vụ pháp lý để tránh bị ấn định thuế mà còn là cơ hội để hộ kinh doanh “lột xác” về năng lực quản lý tài chính.
Đối tượng áp dụng: Hộ kinh doanh nào sẽ chịu tác động trực tiếp?
Tất cả các hộ kinh doanh, đặc biệt là hộ nộp thuế theo phương pháp kê khai quy mô lớn, sẽ là đối tượng chịu tác động mạnh mẽ nhất của quy định này.
Nếu bạn đang vận hành một hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai (sử dụng hóa đơn điện tử, có sổ sách kế toán), Thông tư 152 sẽ tác động trực tiếp đến quy trình làm việc hàng ngày của bạn. Những hộ kinh doanh nhỏ lẻ cũng cần lưu ý vì xu hướng chung là mở rộng diện quản lý thuế chặt chẽ hơn.
Rủi ro khi không tuân thủ: Từ xử phạt hành chính đến ấn định thuế
Không thực hiện đúng quy định về hạch toán hàng tồn kho có thể dẫn đến việc bị phạt vi phạm hành chính về kế toán và rủi ro bị cơ quan thuế ấn định mức thuế cao.
Một trong những rủi ro lớn nhất mà chúng tôi thường cảnh báo khách hàng là việc bị “ấn định thuế”. Nếu sổ sách của bạn không phản ánh đúng thực tế tồn kho và doanh thu, hoặc thiếu hụt chứng từ nhập kho hợp lệ, cơ quan thuế có quyền bác bỏ số liệu kê khai và áp một mức thuế GTGT và TNCN ấn định (thường cao hơn thực tế). Ngoài ra, các lỗi về sai sót sổ sách cũng chịu mức phạt hành chính không hề nhỏ.
Cơ hội khi áp dụng sớm: Minh bạch tài chính, quản lý hiệu quả hơn
Áp dụng sớm quy chuẩn của Thông tư 152 giúp chủ hộ nắm bắt chính xác lãi/lỗ thực tế, giảm thất thoát hàng hóa và dễ dàng tiếp cận các nguồn vốn vay ngân hàng.
Đừng nhìn nhận quy định này chỉ là gánh nặng. Khi bạn quản lý chặt chẽ nguyên vật liệu và hàng hóa như một doanh nghiệp (theo tinh thần tư 133), bạn sẽ thấy rõ dòng tiền của mình đang đi đâu. Việc minh bạch hóa tài chính cũng giúp nâng cao uy tín của hộ kinh doanh trong mắt đối tác và ngân hàng.
Hướng dẫn hạch toán theo Thông tư 152: Chuẩn bị cho tương lai
Để đáp ứng Thông tư 152, hộ kinh doanh cần thiết lập quy trình ghi nhận chứng từ đầu vào/đầu ra ngay tại thời điểm phát sinh và cập nhật liên tục vào hệ thống sổ sách.
Nguyên tắc cơ bản khi hạch toán nhập kho, xuất kho hàng hóa
Nguyên tắc vàng là “hàng về – giấy tờ về”, mọi giao dịch nhập xuất đều phải có chứng từ hợp pháp (hóa đơn, phiếu xuất kho) làm căn cứ ghi sổ.
Khi nhập kho nguyên liệu hay hàng hóa, bạn cần kiểm tra kỹ hóa đơn điện tử đầu vào. Giá trị ghi sổ bao gồm giá mua cộng với các chi phí thu mua (vận chuyển, bốc xếp). Khi xuất kho để bán hoặc sản xuất, cần tuân thủ các phương pháp tính giá xuất kho nhất quán (ví dụ: Bình quân gia quyền hoặc Nhập trước – Xuất trước) để đảm bảo giá vốn được phản ánh chính xác.
Cách ghi chép Sổ chi tiết vật liệu, dụng cụ, sản phẩm, hàng hóa (Sổ S2-HKD)
Sổ S2-HKD (hoặc biến thể S2a HKD) là nơi ghi chép chi tiết số lượng và giá trị của từng loại hàng hóa theo từng lần nhập, xuất.
Đây là loại sổ quan trọng nhất để theo dõi khoản 152 (nguyên vật liệu) và hàng hóa.
- Cột Nhập: Ghi rõ ngày tháng, số hiệu chứng từ, số lượng và thành tiền của hàng mua về.
- Cột Xuất: Ghi nhận số lượng xuất bán hoặc xuất dùng, từ đó tính ra giá vốn hàng bán.
- Cột Tồn: Phản ánh số lượng thực tế còn lại trong kho. Số liệu này phải khớp với kiểm kê thực tế.
Quản lý doanh thu và chi phí để tính thuế GTGT và TNCN chính xác
Doanh thu phải được ghi nhận vào Sổ S1a HKD ngay khi hoàn thành việc bán hàng, đồng thời chi phí tương ứng phải được tập hợp để xác định nghĩa vụ thuế.
Theo kinh nghiệm của đội ngũ tư vấn vnpthkd.com, sai sót thường gặp nhất là ghi nhận doanh thu không đúng thời điểm hoặc bỏ sót hóa đơn. Với quy định mới, việc khớp nối giữa doanh thu bán ra (đầu ra) và hàng hóa mua vào (đầu vào) để tính thuế GTGT sẽ được soi xét kỹ hơn. Sự chênh lệch bất thường giữa kho và doanh thu sẽ là dấu hiệu rủi ro bị thanh tra.
Giải pháp công nghệ giúp hộ kinh doanh sẵn sàng cho Thông tư 152
Sử dụng phần mềm quản lý bán hàng tích hợp kế toán là giải pháp tối ưu nhất để tự động hóa quy trình hạch toán phức tạp của Thông tư 152.
Tại sao quản lý thủ công không còn phù hợp?
Ghi chép sổ sách bằng tay hoặc Excel dễ xảy ra sai sót, mất mát dữ liệu và tốn quá nhiều thời gian để tổng hợp báo cáo khi cơ quan thuế yêu cầu.
Với yêu cầu chi tiết về cách hạch toán hàng tồn kho của Thông tư 152, việc dùng sổ tay là “nhiệm vụ bất khả thi”. Excel có thể hỗ trợ nhưng không đảm bảo tính bảo mật và liên kết dữ liệu tự động với hệ thống hóa đơn điện tử.
Vai trò của phần mềm quản lý bán hàng trong việc tự động hóa hạch toán
Phần mềm hiện đại giúp tự động sinh ra các bút toán nhập – xuất – tồn ngay khi bạn thực hiện thao tác bán hàng hoặc nhập hàng, giảm thiểu 90% thao tác thủ công.
Công nghệ sẽ giúp bạn gạt bỏ nỗi lo về s2a hkd hay s1a hkd. Mọi số liệu sẽ được đồng bộ hóa. Khi bạn “bíp” mã vạch để bán hàng, phần mềm tự động trừ kho, ghi nhận doanh thu và tính toán thuế dự kiến.
Sapo POS: Công cụ đắc lực giúp bạn đáp ứng quy định mới một cách dễ dàng
Sapo POS không chỉ quản lý bán hàng mà còn tích hợp tính năng kế toán chuẩn quy định, giúp hộ kinh doanh xuất báo cáo thuế và sổ sách theo đúng mẫu biểu của BTC.
Tại vnpthkd.com, chúng tôi thường khuyên khách hàng sử dụng các giải pháp uy tín như Sapo. Phần mềm này hỗ trợ:
- Tự động cập nhật mẫu sổ sách mới nhất (bao gồm cả dự thảo tương lai).
- Quản lý chi tiết nguyên vật liệu, định lượng sản phẩm.
- Kết nối trực tiếp với hóa đơn điện tử, đảm bảo tính pháp lý cho đầu vào và đầu ra.
- Báo cáo trực quan về doanh thu, lợi nhuận và nghĩa vụ thuế.
Dự thảo Thông tư 152 đánh dấu một sự thay đổi lớn, yêu cầu tính chuyên nghiệp cao hơn từ các hộ kinh doanh. Việc chuẩn bị sớm không chỉ giúp bạn tuân thủ pháp luật mà còn là cơ hội để chuẩn hóa quy trình, quản lý tồn kho và tài chính hiệu quả. Nắm bắt thông tin và ứng dụng công nghệ phù hợp chính là chìa khóa để biến thách thức này thành lợi thế cạnh tranh.
Đừng để quy định mới trở thành rào cản cho sự phát triển của bạn. Hãy chủ động tìm hiểu ngay giải pháp quản lý bán hàng Sapo POS để tự động hóa quy trình kế toán và sẵn sàng cho năm 2026!
Thông tin liên hệ tư vấn:
- Hotline: 0852 888 108
- Website: vnpthkd.com
